| تبليغات | X |
با تشکر از فرهنگ و فریده جلالی
شهلا شرکت عزیز خیلی دیر شده که برایت نامه سپاس بنویسم برای ۱۶ سال زحمتی که سخت کشیدی . تنها در یک کلام متاسفم
مطالعهء تطبیقی ارث زن(1)
حقوق مدنی زن به دلیل گسترده وعام و فراگیر آن جایگاه ویژهای دراین مجموعه دارد.به دلیل نقش بنیادین اقتصاد در زندگی خانوادگی و اجتماعی انسان ،دفاع از حقوق مالی زنان و از جمله بهره آنان از ارث اشخاص و حلقههای زنان را سخت به خود مشغول کرده است. از آن جایی که لازم است قبل از انجام هر گونه اقدامی در جهت برابری به مطالعه قواعد حاکم بر تعیین میزان ارث در ادیان و نظامهای حقوقی جهان بپردازیم.
در بحث برابری حقوق زن تنها نمیتوان به فهرست کردن محرومیتهای زنان نسبت به مردان اکتفا کرد بلکه لازم است امتیازهای موجود (البته اگر باشد !) نیز مورد بررسی قرار گیرد.بنابراین در این مطالعه با موارد سهگانهای روبرو هستیم :موارد مواجه محرومیت کلی یاجزئی زن نسبت به مرد ،موارد برخورد کلی یا جزیی زن از امتیاز نسبت به مرد و مواردی که زن و مرد در آن از حقوق برابر برخوردار بوده و هیچ گونه تفاوتی از جنسیت ناشی نمیشود.بدیهی است که نسبت به دستهی سوم بحثی وجود ندارد .
بطور منطقی لازم است به بررسی مقاسهای ارث زن و مرد در ادیان الهی و غیر الهی پرداخته شود و در میان ادیان غیر الهی بر اساس تقسیم بندی جغرافیایی نظرگاه هندی،چینی و ژاپنی مورد بررسی قرار گیرد اما علی رغم جستجوهایی که در منابع رایج ادیان غیر الهی صورت گرفت موضع قابل استنادی از این ادیان در خصوص میزان ارث زن ومرد و موارد اختلاف آن دو در بهرهمندی از ارث مشاهده نمیگرددو .تنها به برخی از احکام اخلاقی زن یا به یک داوری کلی درباره جنس زن بسنده کردهاند.
بنابراین ،در اینجا تنها به بررسی مساله در ادیان الهی میپردازیم.در بخش ادیان الهی وضعیت ارث زن و مرد در دین یهود،مسحیت،زرتشت و اسلام گزارش شده و تفاوتهای که بین زن ،تحت عناوین مادر،همسر،دختر ،عمه و خاله و مرد تحت عنوان پدر،شوهر،پسر، عمو و دایی،در مساله ارث وجود دارد ،مورد تحلیل و تاکید قرار میگیرد .درمقاله (2) بعد به مطالعه تطبیقی ارث زن و مرد در عمدهترین نظامهای حقوقی جهان ، به عنوان پارهای از تمدنهای نامدار موجود خواهیم پرداخت.و قواعد حقوقی ارث برخی از کشورها از هردو نظام رومنی ژرمنی و کامنلا مورد مطالعه قرار میگیرد .سپس به بررسی مقایسهای ارث زن و مرد در حقوق اسلام و ایران میپردازیم.در ابتدا مواد اختلاف، اعم از امتیازات و محرومیتهای ارثی زنان در حقوق اسلام بیان میگردد و پس از آن چگونگی انعکاس این موارد در در قوانین ایران بررسی میشود.
مقایسه ارث زن و مرد در ادیان الهی
الف-عمده ترین تفاوتهای موجود بین ارث زن و مرد ،اعم از محرومیتهای زن و امتیازات او در دین زرتشت به قرار زیر است :
1.بر طبق مقررات رسمی احوال شخصیه زرتشتیان، هنگامی که زن و شوهر در پی حادثهای با هم بمیرند و یا اگر تنها یکی از آنها فوت کند، تقسیم ارث برآنها بر اساس جنسیت متفاوت خواهد بود .به این ترتیب که نسبت ارثیه پدر ،هر پسر دو برابر سهم یک دختر بهرهمند خواهد شد و نسبت ارث مادر دختر و پسر بطور مساوی از سهم خواهند برد.در این حکم از یک سو شامل محرومیت جزیی زن {دختر} از ارثیه پدر خود هستیم و از سوی دیگر مشاهده میکنیم که مرد {پسر} از امتیاز معادل زن { دختر } در بهرهمندی از ارث بر خوردار است.
2.درصورت انحصار وارث متوفی در چند برادر و خواهر اگر متوفی مرد باشد سهم هر برادر دو برابر خواهر خواهد بود .حال آنکه اگر متوفی زن باشد ، سهم هر برادر مساوی سهم خواهر است .
3.در صورت انحصار وراث متوفی در عمو و عمه اگر متوفی مراگر متوفی مرد باشد ،سهم عمو دو برابر عمه ااست،ولی اگر متوفی زن باشد ،عمه و عمو با هم بطور مساوی ارث خواهند برد.
.اگر متوفی مرد و وزثه او منحصر در خاله و دایی باشند دایی دو برابر خاله ارث خواهد برد ولی در همین صورت اگر متوفی زن باشد ،سهم ارث دایی و خاله مساوی است .
5.در صورت انحصار وارث در عمو و دایی ،خویشاوندان پدری یعنی عموها ترجیح داده شده وهمه، ارث را مالک میشوند.
6.در فرض انحصار وراث در پدربزرگ و مادربزرگ ،سهم پدر بزرگ از میراث متوفای مرد دو برابر مادر بزرگ است حال آنکه سهم آن دو ،از میراث متوفی زن بطور مساوی خواهد بود.
به این ترتیب مشاهده میگردد که در آئین زرتشت زن تحت عنوان متعدد در صورتی که متوفی مرد باشد با محرومیت جزئی از ارث مواجه است وبهرهای معادل نصف مرد دارد البته در این دین زن و مرد تحت عنوان {{پدر و مادر}} از ارث برابر برخور دارند.
همچنین زن و شوهر در صورتی تنها وارث باشند بطور مساوی از ارث بهره مند میگردند هر دو نصف دارایی را به ارث می برند .اما در صورتی که متوفی شوهر باشد و از خود اولاد (منظور فرزندانی که مرد از ازدواج دیگری دارد) نیز داشته باشد سهم الارث همسر یک ششم ،و اگر متوفی زوجه باشد و اولاد ( باز اولادی که از ازدواج دیگری دارد) هم داشته باشد سهم الارث شوهر او برابر با سهم دختر و پسر متوفی خواهد بود.
در آیین زرتشت به موارد نادری نیز از امتیازات {{زن}} در بهرهمندی از ارث مواجه میشویم که از ان جمله میتوان به دو مورد زیر اشاره کرد:
1.در صورت انحصار ورثه در دختر ، پسر و همسر ، هرگاه متوفی مرد باشد {{یک ششم }} ترکه سهم زوجه و مابقی آن ، به نسبت پسر دو برابر دختر تقسیم میگردد، ولی اگر متوفی زن باشد {{یک هشتم }} ترکه سهم زوج و بقیه بطور مساوی بین پسر و دختر تقسیم میشود.در این مورد ملاحظه میگردد که در شرایط برابر برای زن 16 و برای مرد 18 از ترکه اختصاص یافته است.
2.در قانون مدنی زرتشتیان در زمان ساسانیان {{ بند 10 از فصل 24}} آمده است :{{ اگر دختری بعد از فوت پدر بدنیا آید خرج عروسی او از ماترک پدر برداشته میشود}}
محور تفاوت مبتنی بر جنسیت در تقسیم ارثیه در دین زرتشت میتوان در این خلاصه کرد که مرد در بهرهمندی از ارثیه زن از سهم برابر با زن برخوردار است ،ولی زن در بهرهمندی از ارثیه مرد ،سهمی معادل نصف مرد دارد جز دو موردی که از امتیاز برخوردار شده است